NOBEL BARIŞ ÖDÜLÜ PİLLAY’IN
2026 Nobel Barış Ödülü’nün sahibi Navanethem “Navi” Pillay oldu. Norveç Nobel Komitesi, Güney Afrikalı hukukçuyu barışın, uluslararası hukukun ve küresel adalet mekanizmalarının güçlendirilmesine yönelik uzun yıllara yayılan çalışmaları nedeniyle ödüle layık gördü. Komite, Pillay’ın savaş suçları, insanlığa karşı suçlar ve soykırımın yargılanmasında önemli rol üstlendiğine dikkat çekti.
APARTHEİD DÖNEMİNDE HUKUK MÜCADELESİ
1941’de Güney Afrika’nın Durban kentinde dünyaya gelen Pillay, Hint-Tamil kökenli bir ailenin çocuğu. Hukuk eğitimini Natal Üniversitesinde tamamladıktan sonra Harvard Hukuk Fakültesinde yüksek lisans ve doktora yaptı. Pillay’ın hukuk kariyerinin en önemli dönüm noktalarından biri apartheid rejimi döneminde başladı. 1967’de Natal eyaletinde kendi hukuk bürosunu açarak bölgenin ilk beyaz olmayan kadın avukatı oldu. Siyasi tutukluların, apartheid karşıtı aktivistlerin ve sendikacıların savunmasını üstlendi. Robben Adası’ndaki siyasi mahkumların maruz kaldığı kötü muamele ve işkenceyi de gündeme taşıdı. Bu dönem, daha sonra uluslararası hukuk alanındaki çalışmalarının da temelini oluşturdu.
GÜNEY AFRİKA’DA TARİH YAZDI
Apartheid rejiminin sona ermesinin ardından Pillay, 1995’te Güney Afrika Yüksek Mahkemesine yargıç olarak atandı. Böylece ülkenin Yüksek Mahkemesine atanan ilk beyaz olmayan kadın oldu. Aynı yıl Birleşmiş Milletler tarafından kurulan Ruanda Uluslararası Ceza Mahkemesinde yargıç olarak görevlendirildi. Daha sonra mahkemenin başkanlığını da üstlendi.
AKAYESU DAVASI DÖNÜM NOKTASI
Pillay’ın uluslararası hukuk açısından en fazla ses getiren çalışmalarından biri Ruanda’daki Jean-Paul Akayesu davasında ortaya çıktı. Dava sırasında cinsel şiddetin savaş ve çatışma ortamlarında nasıl değerlendirileceği konusunda önemli bir hukuki yaklaşım geliştirildi. Mahkeme, belirli koşullarda tecavüz ve cinsel saldırıların soykırım eylemi ve insanlığa karşı suç kapsamında değerlendirilebileceğine hükmetti. Bu karar, cinsel şiddetin uluslararası ceza hukuku açısından ele alınmasında önemli bir dönüm noktası kabul edildi.
UCM’DE GÖREV YAPTI
Pillay, 2003 yılında Lahey’deki Uluslararası Ceza Mahkemesinin ilk yargıçları arasında yer aldı. Mahkemenin Temyiz Dairesinde görev yaptı. 2008 yılında ise Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri oldu. 2014 yılına kadar sürdürdüğü bu görev sırasında çatışma bölgelerinde sivillerin korunması, kadın ve azınlık hakları ile ifade özgürlüğü gibi konularda çalışmalar yürüttü.
FİLİSTİN SORUŞTURMA KOMİSYONUNDA
Pillay’ın son yıllardaki uluslararası çalışmalarında Filistin de önemli bir yer tuttu. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyinin 2021’de oluşturduğu İşgal Altındaki Filistin Toprakları, Doğu Kudüs ve İsrail’e ilişkin bağımsız uluslararası soruşturma komisyonunun başkanlığını üstlendi. Komisyon, Gazze'deki gelişmeler ve uluslararası hukuk ihlali iddiaları üzerine çalışmalar yürüttü. Pillay ayrıca Gambiya'nın Myanmar'a karşı açtığı Rohingya soykırımı davasında Uluslararası Adalet Divanında görev yaptı.